Vraag het Marion! (5)

 

The world
And the world turns around
The world and the world, yeah
The world drags me down

The fire in your eyes keeps me alive
And the fire in your eyes keeps me alive
I’m sure in her you’ll find sanctuary
I’m sure in her you’ll find sanctuary

She sells sanctuary, The Cult

 

Het is juni 2022 dat ik het vijfde deel schrijf van de serie ‘Vraag het Marion!’, en er is bijna een jaar verstreken sinds ik het 4e deel schreef. En nog steeds is het geen uitgemaakte zaak wat de herkomst van SARS-CoV-2 is. De aanhangers van de zoönosetheorie, waarbij het virus, eventueel via een tussengastheer, van vleermuis naar de mens zou zijn overgesprongen, staan recht tegenover de mensen die ervan overtuigd zijn dat het gaat om een genetisch gemanipuleerd virus dat per ongeluk ontsnapt is uit het Wuhan Institute of Virology (WIV). De belangen qua prestige zijn voor beide partijen groot, maar een eventueel ongelijk zal vooral voor de aanhangers van de zoönosetheorie dramatische gevolgen hebben. In dat geval zal het gevolg waarschijnlijk zijn dat de financiering van alle gain-of-function onderzoek wordt stopgezet, en waarschijnlijk ook tot een verbod op dit type onderzoek leiden. Onnodig om te zeggen dat een ontsnapping uit een Chinees lab van een genetisch gemanipuleerd virus, grote geopolitieke gevolgen zal hebben, zeker als blijkt dat dit onderzoek gefinancierd werd met Amerikaans belastinggeld.

Hoewel ik de mogelijkheid van een lab-leak zelf aanvankelijk ook als onwaarschijnlijk afdeed, veranderde dat in de loop van 2020, mede op basis van de kritische analyses van Alina Chan en het artikel van Nicholas Wade in Vanity Fair.[1] Dit artikel is ook nu nog steeds de moeite waard om te lezen. Uiteindelijk schreef Alina Chan, samen met Matt Ridley, een boek dat een uitstekend overzicht geeft van wat er tot de herfst van 2021 beschikbaar kwam aan informatie over een mogelijke lab-leak.[2] Maar na twee jaar is er nog steeds geen definitief bewijs voor één van de beide theorieën over de herkomst van SARS-CoV-2, al wil Marion Koopmans graag anders doen geloven.[3] Dit voor het laatst aan de hand van een studie waarvan ze coauteur is, maar dat detail verzweeg in de media.[4]Zoals zij in de afgelopen twee-en-een-half jaar steeds oorverdovend zweeg over alle nieuwe informatie die in de richting van een lab-leak wees. Het is die Koopmans, die tijdens een bijeenkomst van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen triomfantelijk liet weten dat de theorie van een mogelijke lab-leak ‘gedebunked’ was, en dat zij [het WHO-onderzoeksteam] geen greintje bewijs gevonden hadden dat SARS-CoV-2 uit het WIV afkomstig was.[5] Maar over de koehandel die het internationale onderzoeksteam dreef met de Chinese experts, waarbij de lab-leak theorie alleen mocht worden genoemd in het eindrapport als deze als ‘extreem onwaarschijnlijk’ werd afgedaan, én het advies zou worden gegeven om hier verder geen onderzoek naar te doen, sprak Koopmans met geen woord.[6] En wellicht is het goed om bij het beantwoorden van de vraag waarom Koopmans er zo op gebrand is om een eventuele lab-leak naar het rijk der fabelen te verwijzen, te vermelden dat op de website van het Departement of Viroscience van de Erasmus universiteit als eerste samenwerkingspartner EcoHealth Alliance wordt vermeld,[7] de NGO waarvan Peter Daszak de CEO is.

Het artikel waar Koopmans aan refereerde was een pre-print waar ze niet alleen zelf aan meewerkte, maar ook Kristian Andersen en Edward Holmes. Alle drie namen ze deel aan de beruchte teleconferentie waaraan ook Anthony Fauci, Jeremy Farrar en Peter Daszak deelnamen. Slechts enkele dagen na deze teleconferentie veranderde Andersen zijn mening over de oorsprong van het virus en achtte hij het onwaarschijnlijk dat het om een genetisch gemanipuleerd virus ging. Dit terwijl hij één dag voorafgaande aan de teleconferentie aan Fauci had laten weten dat een klein stukje van het virale RNA aanleiding was om te twijfelen aan een natuurlijke origine. De gang van zaken rondom die teleconferentie van 1 februari 2020, besproken in deel drie van deze serie, werd gereconstrueerd aan de hand van de emailwisseling tussen de verschillende deelnemers. Die informatie kwam niet van de deelnemers zelf, maar werd via een Freedom of Information Act informatie (FOIA) verzoek beschikbaar. De deelnemers van de teleconferentie hadden namelijk onderling afgesproken dat alle uitgewisselde informatie ‘strikt vertrouwelijk’ was. Niet lang na de teleconferentie verscheen in de Lancet de publicatie waarin de lab-leak theorie als een complottheorie werd afgedaan.[8] Ook dit heb ik in deel drie van deze serie uitgebreid besproken. Het artikel bleek een opzetje van Peter Daszak te zijn met als doel de lab-leak theorie in diskrediet te brengen.

De teleconferentie van 1 februari 2020

Over wat er precies in die teleconferentie van 1 februari 2020 werd besproken, zwijgt Marion Koopmans tot op de dag van vandaag als het graf. Kritische vragen hierover worden aan Koopmans niet gesteld. En naar nu blijkt was het een select clubje mensen dat door Jeremy Farrar uitgenodigd werd voor die teleconferentie. De vraag is waarop de deelnemers van deze teleconferentie werden geselecteerd. Dr. Robert Redfield, viroloog en directeur van de CDC van 2018 tot 2021, had er in een persoonlijk gesprek met Fauci op aangedrongen zowel de mogelijkheid van een zoönose als ook de mogelijkheid van een lab-leak open te houden en beide hypothesen grondig te onderzoeken. Ook besprak Redfield zijn zorgen over een mogelijke lab-leak met Jeremy Farrar. Of dit de reden was om hem niet voor de teleconferentie uit te nodigen laat zich niet bewijzen, maar in ieder geval werd hij verder niet meer om zijn mening gevraagd.  Volgens Redfield zelf was het doel van Fauci om een consistent verhaal naar de buitenwereld te kunnen verkondigen dat SARS-CoV-2 een zoönose was en de mogelijkheid van een lab-leak een gedachtenspinsel van paranoïde complotdenkers was.[9]

Een andere vraag is of het bij deze ene teleconferentie van dit selecte clubje wetenschappers is gebleven. Andermaal werd via een FOIA-verzoek de emailcorrespondentie tussen Jeremy  Farrar en de president van de National Academy of Medicine, Victor Dzau, boven water gehaald.[10] Op acht februari stuurt Farrar een email aan Dzau waarin hij het volgende schrijft: “Eddie Holmes en een kleine groep [wetenschappers] hebben uitgebreid gekeken naar de oorsprong en evolutie van nCoV, inclusief alle theorieën. Dit is de laatste samenvatting, geschreven als onderdeel van een reeks discussies die we hebben opgezet en waarvan Anthony Fauci en Francis Collins deel uitmaken, evenals een kleine groep uit de VS, het Verenigd Koninkrijk, Europa en Australië.”[11] De attachment die hij meestuurt heeft als titel: ‘Summary.Feb7.pdf’’. Zes pagina’s aan notities, gemaakt tijdens deze teleconferentie, zijn zwartgelakt.

Daarnaast stuurt Fauci op donderdag 13 februari 2020 een email naar Nancy E. Messonier, op dat moment directeur van het National Center for Immunization and Respiratory Diseases van de Centers for Disease Control (CDC), waarin hij het volgende schrijft: “Daarnaast is er een ad hoc groep die informeel wordt geleid door Jeremy Farrar van de Wellcome Trust. Deze groep bestaat uit ongeveer vijftien mensen, allen zeer gerespecteerde wetenschappers, meestal evolutiebiologen, die per e-mail en via conference calls bijeenkomen (ik ben bij twee van deze gesprekken aanwezig geweest sinds Jeremy mij uitnodigde), om alle sequenties van het vleermuis-, schubdier- en menselijk coronavirus te bestuderen om te trachten de evolutionaire oorsprong vast te stellen.” [12]

We weten dus dat Fauci bij minstens twee van deze teleconferenties aanwezig was, hetgeen suggereert dat er meer geweest zijn. En het was Jeremy Farrar die het initiatief nam voor de teleconferentie van 1 februari 2020, waar ook Marion Koopmans en Ron Fouchier acte de presénce gaven. Ligt het voor de hand dat de deelname van Koopmans en Fouchier aan deze conferenties tot die ene keer beperkt bleef? Dat is weinig waarschijnlijk, ook gezien hun internationale aanzien in de virologische gemeenschap. Bovendien spreekt Fauci van ‘ongeveer 15 mensen’. In de uitnodiging voor de teleconferentie van 1 februari 2020 staan 12 namen vermeld, waaronder die van Koopmans en Fouchier. Inclusief Farrar zelf gaat het dan om 13 personen.[13] En omdat zowel Koopmans en Fouchier hun kaken stijf op elkaar houden over wat er is besproken tijdens de teleconferentie van 1 februari 2020, ligt het niet voor de hand dat ze wél iets zullen zeggen over wat er tijdens de er opvolgende teleconferenties is besproken. En het is nog veel minder waarschijnlijk dat een goed geïnformeerde en kritische Nederlandse journalist Koopmans en Fouchier ernaar vraagt.

Verder lijkt Koopmans er op voorhand vanuit te gaan dat de informatie zoals die door de Chinezen naar buiten wordt gebracht volledig betrouwbaar is, alsof China geen censuur kent. En dat terwijl er bewijs te over is dat China geen enkele informatie vrijgeeft die haar reputatie schade zou kunnen berokkenen.[14] [15] Sterker nog, China heeft sinds 2020 een mate van repressie en censuur uitgeoefend die de wereld nog niet eerder zag. Met als ultiem doel de wereld te laten zien dat een centraal geregeerde communistische staat veel beter in staat is een pandemie te bestrijden dan de westerse democratieën. Beijing wil laten zien hoe succesvol zij de bestrijding van CoVID-19 ter hand genomen heeft, en als deze strategie faalt betekent dat ernstig gezichtsverlies voor de Chinese regering in het algemeen en Xi Jinping in het bijzonder.[16] Het standpunt van Beijing over hoe succesvol haar aanpak is staat dan ook bij voorbaat vast. En wie van haar burgers zich niet in dit standpunt kan vinden, kan een bezoek van de staatspolitie verwachten en zich voorbereiden op detentie en vervolging, al was het maar voor ‘het zoeken van ruzies en uitlokken van problemen’.[17]

Wie zich niet voegt naar de propaganda van Xi Jinping wordt onder curatele gesteld, eindigt achter de tralies of wordt in het ergste geval uit de weg geruimd.[18] De totalitaire staat China, waarvan de leiders geen enkele kritiek op hun beleid toestaan. Beijing die iedereen censureert die een andere boodschap verkondigt dan haar welgevallig is, en iedere suggestie van een lab-leak te vuur en te zwaard bestrijdt; dat China voert Marion Koopmans op als zijnde een transparante en betrouwbare gesprekspartner. Koopmans gaat er blijkbaar vanuit dat haar Chinese collega’s onbevangen kunnen publiceren over COVID-19 wat hen goeddunkt. En dat zij zonder dwingende instructies van Beijing onbevangen hun hypothesen en gedachten met haar delen. En het is duidelijk dat Koopmans wil doen geloven dat áls haar Chinese collega’s zouden vermoeden dat er sprake is van een lab-leak, zij dit vrijuit met haar zullen bespreken en data die in die richting wijzen, zonder gevaar voor hun eigen leven, onbelemmerd met haar kunnen delen. Dit alles onder de toeziende haviksogen van Xi Jinping en zijn tot de tanden gewapende politieke en wetenschappelijke censuur.

En dat terwijl de Chinese Centers of Disease Control (CCDC) op 25 februari 2020, tien maanden voordat Koopmans zelf Wuhan bezocht, al een memo uitvaardigde naar alle wetenschappelijke centra, waarin zij liet weten dat alle artikelen over COVID-19 die ter publicatie zouden worden aangeboden, eerst beoordeeld moesten worden door de CCDC. Verder mocht, zo werd door middel van deze memo bekend gemaakt, geen enkele onderzoeker op eigen initiatief informatie delen met andere wetenschappers of andere wetenschappelijke instituten. Artikelen die al aangeboden waren voor publicatie moesten zo snel mogelijk teruggetrokken worden. En wie deze voorschriften zou overtreden, zou ‘streng worden gestraft in overeenstemming met discipline, wetten en voorschriften’.[19]Nog geen acht dagen daarna vaardigde de Chinese Staatsraad een nog veel breder geldend decreet uit, waarin werd meegedeeld dat de ‘Joint Prevention and Control Mechanism of the State Council’ de coördinatie van alle publicaties met als onderwerp SARS-CoV-2 of COVID19 overnam. In essentie betekent dit dat Beijing de volledige controle opeiste over alle wetenschappelijke data die naar buiten werden gebracht over COVID-19 en SARS-CoV-2, zowel binnen als ook buiten China. Ook bepaalde zij vanaf dat moment waar, wanneer en welke informatie vrijgegeven zou worden. Elk artikel moet volgens dit decreet als ‘officiële gezaghebbende publicatie’ openbaar gemaakt worden, waarbij gelet moest worden op de ‘trend van de publieke opinie’, en het ‘maatschappelijk belang’. De publicaties die Beijing accordeert, zo stelt het decreet, moeten gecommuniceerd en gecoördineerd worden in een patroon, als zijnde ‘zetten in een schaakspel’. Voor zover er überhaupt sprake was van de politiek onafhankelijke wetenschap in China, mag dit decreet gelden als het definitieve einde.[20] Vanaf dat moment was wetenschap alleen nog een wapen om de mensen te bestrijden die de mogelijkheid van een lab-leak voor reëel hielden.

Maar blijkbaar hebben ook de National Institute of Health (NIH), met als hoofd Francis Collins, en de National Institute of Allergy and Infectious Disease (NIAID), met als directeur Anthony Fauci, het een en ander te verbergen. De volledige subsidieaanvragen van EcoHealth Alliance en de er op volgende toekenning door de NIAID werden pas openbaar gemaakt nadat The Intercept de NIH dagvaardde, om zo de organisatie te dwingen deze alsnog vrij te geven nadat ze dat in eerste instantie geweigerd had. Uiteindelijk ging de NIH daartoe over, maar wel waren grote delen van de tekst weggelakt.[21] En ook dat is begrijpelijk: als blijkt dat met Amerikaans belastinggeld gefinancierd onderzoek heeft geleid tot een genetisch gemanipuleerd virus dat vervolgens ontglipt aan een virologisch instituut in China, hebben de bureaucraten van de NIH en de NIAID – met als hoofdpersonen Anthony Fauci en Francis Collins – het nodige uit te leggen. Als dit het juiste scenario is, zal dat naar alle waarschijnlijk ook voor hen persoonlijk ernstige gevolgen hebben. En dat geldt ook voor het bestuur van EcoHealth Alliance, met als hoogste baas Peter Daszak, evenals als voor de geldschieters van EcoHealth Alliance, waarvan de belangrijkste het Wellcome Trust van Jeremy Farrar is.

Peter Daszak

Ook over Peter Daszak kwamen er sinds de herfst van 2021 via verschillende FOIA-verzoeken nieuwe feiten aan het licht. In een emailwisseling tussen hem en diverse medewerkers van EcoHealth Alliance en een medewerker van Metabiota, Tammie O’Rourke, schreef hij dat het ‘extreem belangrijk’ was dat een aantal gensequenties niet naar de genetische database GenBank van het NCBI geüpload zouden worden.[22] Die gensequenties waren verkregen in het kader van het wetenschappelijk onderzoek, uitgevoerd door EcoHealth Alliance in samenwerking met het WIV, waarvan de financiering door president Trump werd stopgezet.[23] Metabiota is een bedrijf dat meewerkt aan het project PREDICT van de United States Agency for International Development (USAID), een internationaal onderzoeksprogramma dat als doel heeft om in een vroegtijdig stadium potentieel gevaarlijke ziekteverwekkers op te sporen.[24] Dit project werd gecoördineerd door de University of California, Campus Davis. Volgens Daszak zou het uploaden naar het publieke domein van deze genetische sequenties “…zeer onwelkome aandacht genereren voor de University California Davis, PREDICT en de USAID”.[25]

De email van Daszak was een antwoord op een emailwisseling tussen Tammie O’Rourke en Hongying Li. Laatstgenoemde coördineert de wetenschappelijke programma’s van EcoHealth Alliance in China en Zuid-Oost Azië. O’Rourke mailde Hongying Li een bijlage met daarin virussequenties die gevonden waren in China bij het wetenschappelijk onderzoek van EcoHealth Alliance, in samenwerking met het WIV. Die virussequenties waren al wel aangeboden aan GenBank, maar nog niet geüpload naar het openbare deel van deze database. GenBank is de database waarin alle bekende genetische sequenties van DNA en RNA worden opgeslagen, en wordt beheerd door de NIH.[26]  Hongying wilde om diverse reden niet dat dit gebeurde, onder andere omdat “…elke publicatie van relevante gegevens over COVID19 moet worden beoordeeld en goedgekeurd door de instanties in China.” Om welke gensequenties het gaat is niet bekend. Daszak zou later in augustus 2020 aan Nature Communications schrijven dat er geen gensequenties door EcoHealth Alliance waren achtergehouden, dit naar aanleiding van een artikel waaraan onderzoekers van het WIV en EcoHealth Alliance samenwerkten.[27]

Maar langzaam werd duidelijk dat sommige toonaangevende wetenschappers een lab-leak wél degelijk als mogelijkheid overwogen. In een eveneens via een FOIA-verzoek verkregen email van Jame Le Duc, voormalig directeur van de Galveston National Laboratory van de University of Texas, schrijft hij aan Philip Russel, voormalig hoofd van de American Society of Tropical Medicine and Hygiene, het volgende: “[Het is] zeker mogelijk dat een labongeluk de bron van de epidemie is en ik ben het er ook mee eens dat we de Chinese regering niet kunnen vertrouwen.” Le Duc wist waar hij het over had: bij bezocht het WIV meerdere keren en trainde verschillende Chinese wetenschappers van het WIV. Bovendien was hij een goede bekende van Yuan, destijds hoofd van het WIV, en publiceerde met hem een artikel waarin zij over hun samenwerking schreven ‘dat ze betrokken [waren] bij korte- en lange-termijn-uitwisselingen van personeel, gericht op opleiding inzake bioveiligheid, exploitatie en onderhoud van gebouwen, en gezamenlijk wetenschappelijk onderzoek in biocontainment’.[28]

Maar James Le Duc onderhield blijkbaar ook persoonlijk nauwe banden met Shi Zhengli. Op 16 april 2020 krijgt hij een email van ene David Franz, die hem schrijft dat hem via een Amerikaanse regeringsfunctionaris ter ore is gekomen dat acht senatoren, onder leiding van de republikeinse senator Rubio, aandringen op een onderzoek naar het Wuhan Lab.[29] Franz stuurt het artikel uit Forbes mee waarin dit wordt bevestigd.[30] Het gaat hoogstwaarschijnlijk om deze David Franz, kolonel bij de US Army Medical Research and Material Command.[31] Daarop schrijft Le Duc op 17 april een email naar Shi Zhengli waarin hij vraagt om een telefoongesprek. In de laatste zin wijst hij op het belang van de email van Franz. Deze is volgens Le Duc ‘relevant’ voor Shi Zhengli. Zhengli schrijft hem terug dat door de ‘gecompliceerde situatie’ het ‘waarschijnlijk niet het juiste tijdstip is’ om te bellen. Ze hoopt hem te spreken als de pandemie met COVID19 voorbij is. Ze stuurt als attachment meerdere wetenschappelijke artikelen mee die een zoönose als oorzaak van de pandemie naar voren brengen, maar daaronder zijn ook artikelen waarin wordt beschreven hoe chimerische virussen[32]gemaakt kunnen worden.

De cruciale email van Le Duc volgt daarna. Hij schrijft haar dat hij benaderd is om iets te zeggen over de details van haar werk, dit gezien de lang bestaande samenwerking tussen het WIV en het Galveston National Laboratory, het instituut waarvan hij lang directeur was. Hij schrijft dat hij begrijpt dat Zhengli geen telefoongesprek wil, en dat het zeker niet zijn opzet is om haar of haar onderzoeksactiviteiten in diskrediet te brengen. Als attachment stuurt hij een word-document mee, waarvan hij schrijft dat hij voornemens is deze te sturen naar de directie van de Universiteit van Texas en ‘waarschijnlijk’ ook naar enkele commissies van het Amerikaanse congres. Hij verzoekt haar om het stuk nauwkeurig te lezen en ‘elke wijziging aan te brengen die ze aan zou willen brengen’. Le Duc schrijft dat hij zo accuraat mogelijk wil zijn en het zeker niet zijn bedoeling is om een verkeerde indruk te geven van haar waardevolle bijdragen [aan de wetenschap]. Hij sluit de email af met te zeggen dat de deadline voor het stuk 20 april 2020 is en dat een snel antwoord daarom gewenst is. In de cc van de email aan Shi Zhengli staat Zhuang Zhiming, de directeur van het WIV. Dat Shi Zhengli het stuk niet alleen las maar ook daadwerkelijk wijzigingen doorvoerde, wordt gesuggereerd door het feit dat ze in het antwoord aan Le Duc aanvankelijk vergat het word-document als attachment toe te voegen. Verder is de titel van het word-document WIV-drf2-zl.docx. Drf staat zeer waarschijnlijk voor ‘draft’ en het nummer 2 doet vermoeden dat het om een 2e versie gaat, waarbij de afkorting zl waarschijnlijk verwijst naar ZhengLi. En het zal waarschijnlijk niet zo zijn dat een Chinese wetenschapper alleen de stijl- en spellingsfouten in het stuk van Le Duc corrigeerde.

Het is goed mogelijk dat Le Duc zuivere intenties had en de juiste informatie aan het Amerikaanse congres wilde verstrekken nadat deze gecorrigeerd was door Shi. Maar toch staat de email aan Shi in schril contrast met wat hij eerder zei. Getuige de emailwisseling met Philip Russel blijkt dat Le Duc zich ter dege realiseerde dat de Chinese regering niet betrouwbaar was in haar informatievoorziening, en hij moet geweten hebben dat Shi Zhengli niet vrijuit kon spreken. Desondanks stond hij haar – en gezien de cc in zijn email ook de directeur van het WIV – toe het document dat hij zou verstrekken aan de directie van zijn eigen universiteit en aan het Amerikaanse congres naar believen te wijzigen. Daarmee had het WIV rechtstreeks de mogelijkheid om de informatie die het Amerikaanse congres zou krijgen in haar eigen voordeel te wijzigen.

Het was precies waar officials van het Amerikaanse departement van Buitenlandse zaken voor vreesden: dat internationale topvirologen de rangen zouden sluiten en de kant van Shi zouden kiezen, en bereid zouden zijn om een eventuele lab-leak onder het tapijt te schuiven. Dit omdat velen van hen met het WIV samenwerkten en voor die samenwerking afhankelijk waren van de positie en invloed van Shi.[33] De officials schreven dit in een interne memo met als titel: ‘Oorsprong van de uitbraak: Het Wuhan Institute of Virolology blijft het meest waarschijnlijk, maar is het minst onderzocht.’ Het statement waarin 27 wetenschappers hun steun uitspraken voor Shi Zhengli, al vroeg in de pandemie gepubliceerd in The Lancet, wijst erop dat de zorgen van deze officials terecht waren.[34]  Een andere aanwijzing was het feit dat Shi in staat werd gesteld om een editorial met als titel ‘No credible evidence supporting claims of the laboratory engineering of SARS-CoV-2’ in Emerging Microbes & Infections te redigeren.[35] Dit artikel werd op 26 februari 2020 online gepubliceerd. Shi beperkte zich niet tot het corrigeren van feitelijke onjuistheden, maar stelde correcties voor die de argumenten voor een lab-leak zouden afzwakken en argumenten tegen een lab-leak sterker zouden maken. Zo stelde ze voor om de beschrijving van het aantal nucleotiden waarin RaTG13 en SARS-CoV-2 verschillen te wijzigen van ‘meer dan 1000’ naar ‘1100’. Deze wijziging werd ook overgenomen. Verder suggereerde ze om de passage te verwijderen over het chimerisch coronavirus waarover zij samen met Ralph Baric in 2015 gepubliceerd had. Dit virus bleek in staat te zijn om epitheelcellen van menselijke luchtwegen te besmetten. Epitheelcellen vormen de ‘bekleding’ van de luchtwegen en zijn de eerste verdedigingslinie van het immuunsysteem tegen ziekteverwekkers.[36] Deze voorgestelde wijziging werd overigens niet overgenomen. Een laatste passage die zij aanpaste ging over civetkatten en vleermuizen als natuurlijk reservoir voor coronavirussen, maar het is niet duidelijk of deze wijziging werd overgenomen. Hoe dan ook, als het de bedoeling van de editors van dit tijdschrift was om een genuanceerd artikel te publiceren over de argumenten vóór en tegen een mogelijke lab-leak, hebben ze niet juist die persoon gevraagd. Want Shi Zhengli is de persoon die veruit het meest te verliezen heeft als SARS-CoV-2 uit het laboratorium afkomstig blijkt te zijn. Háár laboratorium welteverstaan.

Koppige Koopmans

Maar wat er ook aan nieuwe informatie bekend wordt, Marion Koopmans blijft koppig volhouden dat het virus van vleermuis, eventueel via een tussengastheer, naar de mens moet zijn overgesprongen, ook al bestaat hiervoor maar weinig en ook nog eens indirect wetenschappelijke bewijs. Definitief bewijs voor ontsnapping uit het Wuhan Institute of Virology is er ook niet, al is zijn er wel heel veel sterke aanwijzingen voor dit scenario. Feitelijk is de enige ondersteuning voor de zoönosetheorie dat dit ook de oorzaak was voor de uitbraak van SARS en MERS. Dat er meerdere lab-escapes waren van SARS en andere gevaarlijke pathogenen laat Koopmans liever onbesproken. Voor de lab-leak theorie bestaat er inmiddels veel meer – eveneens indirect – bewijs. Maar met het verstrijken van de tijd wordt het steeds onwaarschijnlijker dat de discussie over de oorsprong van SARS-CoV-2 definitief kan worden beslecht. En dat komt de pleitbezorgers van het gain-of-function onderzoek ontegenzeggelijk goed uit. Zolang niet bewezen wordt dat SARS-CoV-2 het gevolg is van de slordigheid van aan virussen knutselende wetenschappers, die zich niet realiseerden of zich niet wilden realiseren wat daarvan de risico’s zijn, komen hun onderzoekslijnen niet in gevaar. En dat die risico’s reëel zijn en de gevolgen zeer ernstig, zo niet catastrofaal kunnen zijn is duidelijk.[37] Als in de nabije toekomst bewezen wordt geacht dat SARS-CoV-2 wel degelijk uit het laboratorium afkomstig is, betekent dat hoogstwaarschijnlijk het einde van deze vorm van onderzoek.

De ‘Furin Cleavage Site’

Wat betreft de vraag of SARS-CoV-2 genetisch gemanipuleerd zou kunnen zijn, spitste de discussie zich toe op de vraag of er specifieke kenmerken van het virus zijn die erop wijzen dat het op zo’n manier is aangepast dat het beter in staat is om menselijke cellen te infecteren. De term voor deze vorm van onderzoek is ‘gain-of-function’. En hiermee komt men onvermijdelijk uit op de ‘Furin Cleavage Site’(FCS). Maar wat is een FCS eigenlijk?

De FCS is de plaats waar een moleculair schaartje een knip kan zetten in het spike-eiwit van SARS-CoV-2. Dit moleculaire schaartje, genaamd furin, bevindt zich op de (menselijke) celmembraan en maakt een knip tussen twee delen van het spike-eiwit, de S1 en de S2 unit. Die knip, de eerste van twee knippen, maakt dat de membraan van het virus kan versmelten met de celmembraan van de menselijke cel, en zo het mRNA van het virus in de cel kan afleveren. De FCS maakt dat dit proces veel effectiever verloopt, en daarmee neemt het vermogen om mensen te infecteren en ziek te maken fors toe.[38]

Al vanaf het begin van de pandemie was de FCS het meest opvallende aspect van SARS-CoV-2. Veel coronavirussen beschikken over een FCS, maar in geen enkel virus uit de groep van sarbeco-virussen, waartoe SARS-CoV-2 en ook SARS behoren, wordt een FCS gevonden. Er zijn verschillende varianten van een FCS, waarbij sommige varianten veel bij coronavirussen voorkomen en andere varianten, zoals die bijvoorbeeld bij mensen worden gevonden, erg zeldzaam zijn. En de FCS van SARS-CoV-2 virus is een variant die maar zelden bij coronavirussen wordt aangetroffen en universeel bij mensen voorkomt. Aanhangers van de lab-leaktheorie waren van mening dat dit min of meer bewijzend was voor genetische manipulatie en spraken zelfs van een ‘smoking gun’.[39] [40] Die uitspraak kwam van de viroloog en Nobelprijswinnaar Dr. David Baltimore. Later nuanceerde hij deze uitspraak en erkende dat de FCS van SARS-CoV-2 ook op een natuurlijke manier in het virus terecht zou kunnen zijn gekomen.[41] Maar, zoals hij stelde, ook al wás het mogelijk dat SARS-CoV-2 de FCS via een natuurlijk proces had verkregen, wilde dat niet zeggen dat het dan ook op die manier gebeurd moést zijn. Anderen, waaronder ook Marion Koopmans, stelden dat de FCS in SARS-CoV-2 ook het gevolg kon zijn van recombinatie van genetisch materiaal van coronavirussen uit verschillende subfamilies.[42] En ook al zou de kans erg klein zijn dat er precies op de juiste plaats een FCS in SARS-CoV-2 ingebouwd wordt, die ook nog eens een voor coronavirussen zeldzame menselijke signatuur heeft, maakt het meer dan duizelingwekkende aantal vermeerderingen van virussen, en het daarmee gepaard gaande potentiële aantal mutaties, het niet onmogelijk. Die twijfel zorgde ervoor dat ik me in deel twee van deze serie beperkt heb tot de uitspraak dat over de FCS een verwoede discussie gevoerd werd. Meer kon ik er niet over zeggen.

Natuurlijk was het wel bijzonder dat in het artikel waarin SARS-CoV-2 voor het eerst beschreven werd met geen woord gesproken wordt over de FCS. Dit artikel werd gepubliceerd in Nature op 3 februari 2020, en de pre-print werd al op 23 januari online geplaatst. De laatste auteur van het artikel was Shi Zheng-Li. Er blijft in deze artikel geen aspect van het virus onbesproken, en elke genetische detail wordt nauwkeurig beschreven. Maar over de meest opvallende en de allerbelangrijkste eigenschap, een eigenschap die bovendien nog niet eerder bij de sarbeco-groep van coronavirussen was gevonden, werd met geen woord gerept: de furin cleavage site.[43]  En dat niet alleen. In een artikel dat op 31 januari 2020 gepubliceerd werd in Emerging Microbes & Infections, met wederom Shi Zheng-Li als laatste auteur, wordt SARS-CoV-2 vergeleken met twee andere coronavirussen. De overeenkomst van SARS-CoV-2 met deze twee virussen is bij benadering 89%. Maar deze twee coronavirussen hebben geen FCS, maar SARS-CoV-2 wel. Maar ook in dit artikel wordt hier met geen woord over gesproken.[44]

De vraag is dan ook niet wie er gelijk heeft wat betreft de origine van de FCS, maar hoe waarschijnlijk beide theorieën zijn. En sinds de herfst van 2020 is er veel nieuwe informatie naar buiten gekomen over dit hele korte, maar erg belangrijke stukje RNA van SARS-CoV-2. Deze informatie werd grotendeels verkregen via de FOIA-verzoeken, waarin de FCR wederom een grote rol speelt in de discussie tussen de aanhangers van de zoönosetheorie en de aanhangers van de lab-leak theorie.

Wordt vervolgd.

 

[1] Origin of Covid – Following the Clues. Did people or nature open Pandora’s box at Wuhan.
[2] Viral: the search for the origin of covid-19. Alina Chan & Matt Ridley. Harper Collins UK, November 16.
[3] Coronapandemie begon zeer waarschijnlijk op de dierenmarkt in Wuhan. Amazing Erasmus MC, 2 maart 2022.
[4] Worobey M, Levy JI, Serrano LMM, et al. The Huanan market was the epicenter of SARS-CoV-2 emergence. Published online February 26, 2022.
[5] Public Comments on the WHO Scientific Advisory Group for the Origins of Novel Pathogens (SAGO) Members. US Right to Know; October 2021.
[6] “This Shouldn’t Happen”: Inside the Virus-Hunting Nonprofit at the Center of the Lab-Leak Controversy. Vanity Fair; March 31, 2022.
[7] https://www.erasmusmc.nl/en/research/departments/viroscience
[8] Calisher C, Carroll D, Colwell R, Corley RB, Daszak P, Drosten C, Enjuanes L, Farrar J, Field H, Golding J, Gorbalenya A, Haagmans B, Hughes JM, Karesh WB, Keusch GT, Lam SK, Lubroth J, Mackenzie JS, Madoff L, Mazet J, Palese P, Perlman S, Poon L, Roizman B, Saif L, Subbarao K, Turner M. Statement in support of the scientists, public health professionals, and medical professionals of China combatting COVID-19. Lancet. 2020 Mar 7;395(10226):e42-e43. doi: 10.1016/S0140-6736(20)30418-9. Epub 2020 Feb 19.
[9] “This Shouldn’t Happen”: Inside the Virus-Hunting Nonprofit at the Center of the Lab-Leak Controversy. Vanity Fair; March 31, 2022.
[10] FOIA reveals another secret call on COVID’s origin. The details are redacted. US Right to Know; June 2, 2022.
[11] US Right to Know; https://usrtk.org/wp-content/uploads/2022/06/origins-discussion.pdf
[12] US Right to Know; https://usrtk.org/wp-content/uploads/2022/06/Email-about-informal-Farrar-group.png
[13] Leopold NIH FOIA emails Anthony Fauci, page 3135. https://www.documentcloud.org/documents/20793561-leopold-nih-foia-anthony-fauci-emails
[14] How China’s Response to COVID-19 set the stage for a worldwide wave of censorship. The New Yorker; April 25, 2022
[15] No ‘Negative’ News: How China Censored the Coronavirus. The New York Times; December 19, 2020.
[16] China’s Covid Lockdown Outrage Tests Limits of Triumphant Propaganda. The New York Times; April 27, 2022.
[17] How China’s Response to COVID-19 set the stage for a worldwide wave of censorship. The New Yorker; April 25, 2022
[18] Barging into your home, threatening your family, or making you disappear: Here’s what China does to people who speak out against them. Business Insider Nederland; 19 augustus 2018.
[19] On the Supplementary Regulations on Strengthening the Management of Science and Technology During the Emergency Response to the Novel Coronavirus Pneumonia. Memo (2020) No. 16 of the Science and Technology Department. Chinese Centers for Disease Control and Prevention; February 25, 2020. https://www.documentcloud.org/documents/7340336-China-CDC-Sup-Regs.html
[20] Notice on the Standardization of the Management of Publication of Novel Coronavirus Pneumonia Scientific Research: Joint Prevention and Control Mechanism of the State Council in Response to the Novel Coronavirus Pneumonia Scientific Research Group, March 3, 2020. https://www.documentcloud.org/documents/7340337-State-Research-regulations.html
[21] NIH sent The Intercept 292 fully redacted pages related to virus research in Wuhan. The Intercept; February 2022.
[22] EcoHealth Alliance wanted to block disclosure of Covid-19-relevant virus data from China. US Right to Know; January 10, 2022.
[23] Understanding the Risk of Bat Coronavirus Emergence. Grant Number 1R01AI110964-01. https://theintercept.com/document/2021/09/08/understanding-the-risk-of-bat-coronavirus-emergence/
[24] PREDICT. Pandemic Preparedness for Global Health Security. https://p2.predict.global
[25] US Right to Know: China GenBank Sequences. https://usrtk.org/wp-content/uploads/2022/01/China-GenBank-sequences.pdf
[26] National Library of Medicine; GenBank overview. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/genbank/
[27] Latinne, A., Hu, B., Olival, K.J. et al. Origin and cross-species transmission of bat coronaviruses in China. Nat Commun 11, 4235 (2020). https://doi.org/10.1038/s41467-020-17687-3
[28] US Right to Know: Biosafety expert close to Wuhan Institute of Virology urged associates there to address his tough questions about lab origin of SARS-CoV-2; December 2, 2021. https://usrtk.org/biohazards-blog-index/
[29] US Right to Know, 22 March 2022 https://usrtk.org/wp-content/uploads/2022/04/ED-20-01981-March-2022-Production_Redacted_LEDUC_SHI.pdf
[30] Eight Senators Call For Investigations Into Coronavirus Origins. Forbes; April 16, 2020.
[31] Dr. David R. Franz – DVM 1970 https://www.vet.k-state.edu/alumni-events/awards/distinguished/franz.html
[32] Een virus opgebouwd uit onderdelen van verschillende virussen. In dit specifieke geval meestal het inbouwen van het spike-eiwit in een ‘backbone’ van een ander coronavirus, waaruit het spike-eiwit is verwijderd. Chimerische virussen kunnen gemaakt worden door delen van verschillende virussen aan elkaar te plakken, maar ook kunnen ze volledig synthetisch gemaakt worden.
[33] Lab Accident is ‘most likely but least probed’ COVID origin, State Dept. memo says. US Right to Know; March 28, 2022.
[34] Calisher C, Carroll D, Colwell R, Corley RB, Daszak P, Drosten C, Enjuanes L, Farrar J, Field H, Golding J, Gorbalenya A, Haagmans B, Hughes JM, Karesh WB, Keusch GT, Lam SK, Lubroth J, Mackenzie JS, Madoff L, Mazet J, Palese P, Perlman S, Poon L, Roizman B, Saif L, Subbarao K, Turner M. Statement in support of the scientists, public health professionals, and medical professionals of China combatting COVID-19. Lancet. 2020 Mar 7;395(10226):e42-e43. doi: 10.1016/S0140-6736(20)30418-9. Epub 2020 Feb 19.
[35] Liu SL, Saif LJ, Weiss SR, Su L. No credible evidence supporting claims of the laboratory engineering of SARS-CoV-2. Emerg Microbes Infect. 2020;9(1):505-507. Published 2020 Feb 26. doi:10.1080/22221751.2020.1733440
[36] Menachery, V., Yount, B., Debbink, K. et al. A SARS-like cluster of circulating bat coronaviruses shows potential for human emergence. Nat Med 21, 1508–1513 (2015). https://doi.org/10.1038/nm.3985
[37] Lipsitch M. Why Do Exceptionally Dangerous Gain-of-Function Experiments in Influenza? Methods Mol Biol. 2018;1836:589-608.
[38] Peacock, T.P., Goldhill, D.H., Zhou, J. et al. The furin cleavage site in the SARS-CoV-2 spike protein is required for transmission in ferrets. Nat Microbiol 6, 899–909 (2021). https://doi.org/10.1038/s41564-021-00908-w
[39] Whittaker GR. SARS-CoV-2 spike and its adaptable furin cleavage site. Lancet Microbe. 2021;2(10):e488-e489. doi:10.1016/S2666-5247(21)00174-9
[40] Segreto R, Deigin Y. The genetic structure of SARS-CoV-2 does not rule out a laboratory origin: SARS-COV-2 chimeric structure and furin cleavage site might be the result of genetic manipulation. Bioessays. 2021;43(3):e2000240. https://doi/10.1002/bies.202000240
[41] Viral: the search for the origin of covid-19. Alina Chan & Matt Ridley. Harper Collins UK, November 16.
[42] Sander, AL., Moreira-Soto, A., Yordanov, S. et al. Genomic determinants of Furin cleavage in diverse European SARS-related bat coronaviruses. Commun Biol 5, 491 (2022).
[43] Zhou, P., Yang, XL., Wang, XG. et al. A pneumonia outbreak associated with a new coronavirus of probable bat origin. Nature 579, 270–273 (2020). https://doi.org/10.1038/s41586-020-2012-7
[44] Chan JF, Kok KH, Zhu Z, et al. Genomic characterization of the 2019 novel human-pathogenic coronavirus isolated from a patient with atypical pneumonia after visiting Wuhan [published correction appears in Emerg Microbes Infect. 2020 Dec;9(1):540]. Emerg Microbes Infect. 2020;9(1):221-236. Published 2020 Jan 28. doi:10.1080/22221751.2020.1719902